وامهای قرضالحسنه مشروط؛ حمایت یا ابزار بازی با سرمایه؟
در شرایط اقتصادی تورمی ایران، واژه «قرضالحسنه» باید مرهمی بر فشارهای معیشتی مردم باشد، اما وامهای قرضالحسنه مشروط در عمل فاصله زیادی با فلسفه اصلی این ابزار اجتماعی دارند. این تسهیلات که قرار بود پناهگاهی برای اقشار متوسط و ضعیف باشند، در بسیاری از موارد به ابزاری برای حبس سرمایه و تقویت ترازنامه بانکها تبدیل شدهاند. طرحهای تبلیغاتی با وعده وام چندبرابری، اغلب اعتماد عمومی را خدشهدار میکنند.
بازاریابی فریبکارانه و اطلاعات نامتقارن
تبلیغات جذاب این طرحها مانند «۲۵۰ میلیون سپرده بدهید، ۵۰۰ میلیون وام بگیرید» مشتریان را فریب میدهد، در حالی که جزئیات حیاتی قرارداد—مسدودی اصل سپرده، زمان انتظار نامعلوم و اختیارات یکطرفه بانک—مخفی شدهاند. کارشناسان اقتصادی این رفتار را مصداق «عدم تقارن اطلاعاتی» میدانند؛ شرایطی که در آن مشتریان تحت فشار معیشتی تصمیمی میگیرند که نه بر اساس تحلیل اقتصادی، بلکه از سر اضطرار است.
سپردهگذاری اجباری؛ وامی که وام نیست
در بسیاری از این طرحها، وامدهی واقعی رخ نمیدهد؛ بلکه مشتری اجازه میدهد بانک از پول او استفاده کند و تنها پس از ماهها، بخشی از همان مبلغ را به صورت وام دریافت میکند. این فرآیند باعث کاهش نقدشوندگی دارایی و کاهش قدرت خرید متقاضیان میشود، بهویژه در اقتصادی که شوکهای قیمتی و هزینههای پیشبینینشده، امری روزمره است.
فرسایش زمان در بانکداری دیجیتال
فناوری بانکی و اپلیکیشنهای دیجیتال، به جای تسهیل فرآیند، گاهی خود به مانعی برای مشتری تبدیل شدهاند. تأخیر در پرداختها، خطاهای سامانه و پیامکهای نرسیده، زمان انتظار مشتری را طولانیتر میکند و بانک از منابع بلوکهشده مردم سود میبرد. کارشناسان معتقدند در اقتصاد تورمی، زمان یک متغیر کلیدی و هزینه پنهان برای مشتری است.
تضامین و سوءاستفاده از اعتماد اجتماعی
مرحله تضامین نیز یکی از بخشهای پرخطر است. متقاضیان با سفته یا ضامن وارد فرآیند میشوند، اما شرایط تغییر میکند و ضامن رد میشود. این رویه نهتنها هزینه مالی، بلکه سرمایه اجتماعی متقاضی را نیز میسوزاند و اعتماد عمومی را تخریب میکند.
تورم؛ دشمن خاموش وامهای مشروط
پول سپردهشده در طول زمان قربانی تورم میشود و وامی که در نهایت پرداخت میشود، قدرت خرید کمتری نسبت به وعده اولیه دارد. به بیان کارشناسان، وامهایی که بر مسدودی منابع مردم مبتنی هستند، حتی با بهره صفر، در عمل زیانآور هستند و کاهش قدرت خرید و هزینه فرصت سرمایه را به متقاضی تحمیل میکنند.
وامی که کمک نیست
وامهای قرضالحسنه مشروط، با مسدودی پول، بروکراسی پیچیده و بازی با زمان مشتری، با روح واقعی قرضالحسنه در تضاد هستند. اصلاح این وضعیت نیازمند شفافیت کامل، ممنوعیت مسدودی سپرده در وامهای حمایتی و نظارت جدی نهادهای ناظر است. تا آن زمان، متقاضیان باید با دیدی واقعبینانه و محافظهکارانه در این طرحها مشارکت کنند، چرا که بازنده اصلی، مردم با سرمایههای اندک و امید به کمک مالی هستند.
ریحانه قیاسی، یکی از خبرنگاران پرتلاش و بااستعداد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تحلیلی، به پوشش رویدادهای مهم میپردازد. او با تخصص در حوزههای فرهنگی و اجتماعی، و…همواره سعی دارد تا با گزارشهای عمیق و مصاحبههای تأثیرگذار، صدای اقشار مختلف جامعه باشد.
دقت، پشتکار و علاقه فراوان ریحانه به کارش، او را به یکی از اعضای کلیدی تیم تحریریه تبدیل کرده است. او با قلمی روان و حرفهای، به بررسی مسائل روز میپردازد و مقالاتش همواره مورد توجه خوانندگان قرار میگیرد.