ایالات متحده آمریکا در گامی مهم برای بازتعریف و گسترش چارچوبهای کنترل تسلیحات هستهای، خواستار مشارکت پکن در پیمان "استارت نو" (New START) شد. این درخواست از سوی مایک والتز، نماینده دائم آمریکا در سازمان ملل، مطرح گردید و نشاندهنده تمایل واشنگتن برای تبدیل این توافق دوجانبه به یک معاهده چندجانبه با حضور قدرتهای هستهای کلیدی از جمله چین و روسیه است. این تحول دیپلماتیک، چشماندازهای جدیدی را برای آینده کنترل تسلیحات هستهای و ثبات راهبردی جهانی میگشاید.
<
>
تلاش آمریکا برای چندجانبهسازی پیمان استارت نو
مایک والتز، نماینده دائم ایالات متحده در سازمان ملل، تأکید کرده است که آمریکا به دنبال گنجاندن چین در کنار روسیه در نسخهای بهروزرسانیشده از پیمان استارت نو است. این رویکرد، که میتواند به افزودهشدن کشورهای دیگر نیز منجر شود، بیانگر اراده واشنگتن برای ایجاد یک توافق جامعتر و فراگیرتر در زمینه کنترل تسلیحات هستهای است. این موضع جدید آمریکا در حالی مطرح میشود که پیش از این، وزارت امور خارجه این کشور در بیانیهای از سرگیری آزمایشهای هستهای را به طور برابر با روسیه و چین اعلام کرده بود، هرچند تصریح کرده بود که واشنگتن انفجارهای جوی در مقیاس مگاتن انجام نخواهد داد. این بیانیه همچنین به پیشنهاد دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین آمریکا، به چین برای مذاکرات راهبردی جهت دستیابی به ثبات و جلوگیری از مسابقه تسلیحاتی اشاره کرده بود. آمریکا معتقد است که پایان پیمان استارت نو ممکن است نویدبخش دوران جدیدی از ثبات راهبردی باشد، اما روسیه این ادعاها را واهی و عوامفریبانه خوانده و تأکید دارد که واشنگتن از رایزنیها درباره اتمام مدت زمان پیمان استارت نو همواره سر باز زده است.
پیمان استارت نو: از تاریخچه تا تعلیق روسیه
پیمان استارت نو، که به طور رسمی "پیمان کاهش و محدودیت تسلیحات تهاجمی استراتژیک" نامیده میشود، آخرین معاهده کنترل تسلیحات هستهای میان ایالات متحده و فدراسیون روسیه است. این پیمان در سال ۲۰۱۰ به امضا رسید و در سال ۲۰۱۱ اجرایی شد. هدف اصلی آن، محدود کردن تعداد کلاهکهای هستهای مستقر، موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBMs)، موشکهای بالستیک پرتابشونده از زیردریایی (SLBMs) و بمبافکنهای سنگین مجهز به جنگافزار هستهای بود.
مفاد کلیدی پیمان استارت نو:
هر یک از طرفین مجاز به داشتن حداکثر ۱۵۵۰ کلاهک هستهای مستقر هستند.
تعداد پرتابگرهای مستقر و غیرمستقر (شامل ICBMs، SLBMs و بمبافکنهای سنگین) به ۸۰۰ عدد محدود میشود.
تعداد پرتابگرهای مستقر به ۷۰۰ عدد محدود شده است.
این پیمان برای یک دوره ۱۰ ساله طراحی شده بود و در فوریه ۲۰۲۱ برای پنج سال دیگر تمدید شد. با این حال، در فوریه ۲۰۲۳، روسیه به دلیل حمایت آمریکا از اوکراین و آنچه مسکو "تضعیف امنیت خود" تلقی میکرد، مشارکت خود در این پیمان را به حالت تعلیق درآورد. این تعلیق، نگرانیهای عمیقی را در مورد آینده کنترل تسلیحات هستهای و احتمال افزایش مسابقه تسلیحاتی برانگیخته است.
چرا پکن در برابر مشارکت در پیمان استارت نو مقاومت میکند؟
چین برای مدتهای طولانی در برابر درخواستهای آمریکا و روسیه برای پیوستن به مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای مقاومت کرده است. استدلال اصلی پکن این است که زرادخانه هستهای آن به مراتب کوچکتر از زرادخانههای ایالات متحده و روسیه است و بنابراین، ورود آن به چنین پیمانهایی ناعادلانه خواهد بود.
دلایل اصلی عدم مشارکت چین:
اندازه زرادخانه: چین همواره تأکید کرده که تعداد کلاهکهای هستهای آن با آمریکا و روسیه قابل مقایسه نیست و تا زمانی که این دو قدرت زرادخانههای خود را به سطح چین کاهش ندهند، دلیلی برای مذاکره نمیبیند.
دکترین بازدارندگی حداقلی: پکن دکترین "بازدارندگی حداقلی" را دنبال میکند، به این معنا که تنها به اندازهای سلاح هستهای نگهداری میکند که بتواند در صورت حمله، به آن پاسخ دهد و این را برای امنیت ملی خود ضروری میداند.
شفافیت: چین تمایلی به افشای کامل جزئیات زرادخانه هستهای خود ندارد، که این خود مانعی بزرگ برای مذاکرات کنترل تسلیحات است.
با این حال، گزارشها حاکی از آن است که چین در حال گسترش و نوسازی سریع قابلیتهای هستهای خود است، که این موضوع به نگرانیهای آمریکا و نیاز به چارچوبهای جدید کنترل تسلیحات دامن زده است.
پیچیدگیهای دیپلماتیک و آینده پیمان استارت نو
فراخوان آمریکا برای گسترش پیمان استارت نو و شامل کردن چین در آن، در بحبوحه تنشهای ژئوپلیتیک فزاینده میان قدرتهای بزرگ جهانی صورت میگیرد. فقدان اعتماد متقابل و وجود اختلافات عمیق سیاسی و امنیتی، مذاکره بر سر یک توافق چندجانبه را به چالشی بزرگ تبدیل کرده است. روسیه نیز پیشتر خواستار آن شده بود که هرگونه جایگزین برای پیمان استارت نو باید شامل زرادخانههای هستهای بریتانیا و فرانسه نیز باشد، که این امر پیچیدگیهای بیشتری به مسئله میافزاید. دستیابی به یک اجماع بینالمللی برای محدود کردن تسلیحات هستهای، نیازمند اراده سیاسی قوی، انعطافپذیری دیپلماتیک و کاهش تنشها در روابط بینالملل است. در غیر این صورت، آینده پیمان استارت نو و چشمانداز کنترل تسلیحات هستهای در هالهای از ابهام باقی خواهد ماند و احتمال وقوع مسابقه تسلیحاتی جدید افزایش مییابد.
مطالب مرتبط
- برخلاف انتظارات، تحلیلگران تاکید میکنند: سیاست خارجی چین در بزنگاههای حساس کنار ایران نمیایستد
- شبکه ۱۵ اسرائیل ادعا میکند: آمریکا در آستانه مذاکرات با ایران خواستار امتیازات اساسی است
- درخواست پاریس از تهران: ایران برای کاهش تنش منطقهای امتیاز هستهای بدهد
- درخواست پاریس از تهران: ایران برای کاهش تنش منطقهای امتیاز هستهای بدهد
ریحانه قیاسی، یکی از خبرنگاران پرتلاش و بااستعداد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تحلیلی، به پوشش رویدادهای مهم میپردازد. او با تخصص در حوزههای فرهنگی و اجتماعی، و…همواره سعی دارد تا با گزارشهای عمیق و مصاحبههای تأثیرگذار، صدای اقشار مختلف جامعه باشد.
دقت، پشتکار و علاقه فراوان ریحانه به کارش، او را به یکی از اعضای کلیدی تیم تحریریه تبدیل کرده است. او با قلمی روان و حرفهای، به بررسی مسائل روز میپردازد و مقالاتش همواره مورد توجه خوانندگان قرار میگیرد.