پایانه مرزی رازی در شهرستان خوی در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ شاهد افزایش قابل توجه تردد کامیونهای ترانزیتی بوده است. بر اساس آمار اعلامشده از سوی مدیر پایانه مرزی رازی، ۸ هزار و ۱۳۲ دستگاه کامیون در این مدت از این پایانه خارج شدهاند؛ رقمی که در مدت مشابه سال گذشته ۳ هزار و ۴۵۱ دستگاه بوده است.
به این ترتیب، تعداد کامیونهای خروجی از مرز رازی در پنجماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۳۵.۶ درصد افزایش داشته است. مسئولان پایانه، فراهم شدن شرایط مناسب برای صف و توقف کامیونها و مدیریت بهتر این بخش را از عوامل افزایش استقبال شرکتهای حملونقل از این مسیر عنوان کردهاند.
۸۱۳۲ کامیون؛ رشد بیش از دو برابری در یک سال
آمار منتشرشده درباره مرز رازی یک نکته مهم دارد. رقم ۸ هزار و ۱۳۲ دستگاه، تعداد کامیونهایی است که در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ از پایانه مرزی رازی خارج شدهاند و نباید آن را با مجموع تردد ورودی و خروجی کامیونها برابر دانست.
در پنجماهه نخست سال گذشته، ۳ هزار و ۴۵۱ دستگاه کامیون از این پایانه خارج شده بودند. مقایسه این دو عدد نشان میدهد که طی یک سال، بیش از ۴ هزار و ۶۰۰ دستگاه به تعداد کامیونهای خروجی اضافه شده است. به بیان دیگر، حجم خروج کامیون از رازی در پنجماهه امسال به بیش از ۲.۳ برابر مدت مشابه سال قبل رسیده است.
این تغییر در شرایطی رخ داده که مرزهای زمینی ایران و ترکیه، از جمله بازرگان، سرو و رازی، در ماههای اخیر به دلیل افزایش اهمیت مسیرهای زمینی و تغییر جریان بخشی از تجارت، با تقاضای بیشتری برای تردد ناوگان روبهرو شدهاند. سازمان راهداری نیز در شهریورماه، این سه مرز را از گذرگاههای مهم تجارت مستقیم ایران و ترکیه معرفی کرده است.
چرا رازی مورد توجه شرکتهای حملونقل قرار گرفته است؟
مدیر پایانه مرزی رازی یکی از عوامل افزایش تردد کامیونها را فراهم شدن شرایط مناسب برای صف و توقف کامیونها در محدوده پایانه و مدیریت بهتر این بخش عنوان کرده است. این موضوع از نظر عملیاتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در مرزهای پرتردد، فقط ظرفیت عبور از گیتها تعیینکننده نیست و نحوه مدیریت کامیونهایی که در انتظار انجام تشریفات هستند نیز بر عملکرد کل پایانه تأثیر میگذارد.
در واقع، اگر کامیونها بدون برنامه وارد محدوده مرزی شوند، ظرفیت محوطه و مسیرهای دسترسی خیلی سریع تحت فشار قرار میگیرد. در مقابل، ساماندهی صف و کنترل ورود ناوگان میتواند باعث شود ظرفیت موجود پایانه بهتر مورد استفاده قرار گیرد.
این مسئله در مرز بازرگان نیز به شکل دیگری تجربه شده است. در آن مرز، سامانه مدیریت ترافیک و نوبتدهی از ۱۵ مرداد ۱۴۰۵ فعال شد و تعداد ناوگان حاضر در محدوده مرز از حدود ۵۵۰۰ دستگاه در زمان آغاز طرح به حدود ۷۳۰ دستگاه در ۱۵ شهریور رسید.
رشد رازی در شرایطی اتفاق افتاد که بازرگان با صف کامیون مواجه بود
افزایش تردد در رازی را میتوان در کنار تحولات سایر مرزهای ایران و ترکیه بررسی کرد. در مردادماه، سازمان راهداری اعلام کرده بود که پذیرش کامیونهای ایرانی در گوربلاغ ترکیه به حدود ۳۰۰ دستگاه در روز رسیده، اما این میزان ثابت نبوده و با تغییرات روزانه همراه بوده است.
بر اساس همان گزارش، افزایش تقاضا برای استفاده از بازرگان نیز تحت تأثیر تغییر جریان تجارت قرار گرفته بود و در چهار ماه نخست سال، تقاضای تردد از این مرز بیش از ۱۷ درصد افزایش یافته بود. مقام مسئول سازمان راهداری در عین حال، پذیرش ناکافی کامیونها از سوی طرف ترکیهای را یکی از عوامل مهم طولانی شدن صف بازرگان اعلام کرده بود.
این شرایط باعث شده توجه به سایر گذرگاههای ایران و ترکیه اهمیت بیشتری پیدا کند. رشد بیش از دو برابری کامیونهای خروجی از رازی را نیز میتوان در همین چارچوب مورد بررسی قرار داد؛ هرچند برای نسبت دادن مستقیم افزایش تردد رازی به وضعیت بازرگان، داده مستقیمی از انتقال بار میان این دو مرز در گزارش رسمی منتشر نشده است.
رازی فقط یک مرز تجاری نیست
اهمیت پایانه رازی فقط به عبور کامیونها محدود نمیشود. بر اساس آمار اعلامشده، در پنجماهه نخست سال گذشته ۷۰۹ هزار و ۳۴۶ نفر از این مرز تردد کرده بودند که این رقم در پنجماهه امسال به ۷۹۱ هزار و ۴۱۱ نفر افزایش یافته است.
همچنین در همین مدت، ۴۳ هزار و ۳۶۴ دستگاه خودروی سواری از مرز رازی تردد کردهاند و خروج خودروهای سواری از کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل ۹ درصد افزایش داشته است. بنابراین رازی همزمان یک گذرگاه مسافری و تجاری است و مدیریت فضای پایانه باید پاسخگوی هر دو نوع تردد باشد.
رشد کامیونها در کنار توسعه زیرساخت مرزی
افزایش تردد کامیونها در شرایطی اتفاق افتاده که برخی پروژههای زیرساختی در پایانه رازی نیز در حال اجراست. طبق اعلام مدیر پایانه، عملیات روشنایی مسیر یک کیلومتری از دروازه اصلی تا ابتدای ایست اجباری با اعتبار ۴۰ میلیارد ریال آغاز شده و در زمان اعلام این آمار، ۲۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
در بخش کنترل کامیونها نیز پروژه احداث دستگاه ایکسری کامیونی به ۸۰ درصد پیشرفت رسیده بود. همچنین احداث ایکسری خودروهای سواری با پیشرفت ۲۰ درصدی در حال اجرا اعلام شده است.
وجود چنین پروژههایی نشان میدهد افزایش حجم تردد، نیاز به ارتقای تجهیزات کنترلی را نیز بیشتر کرده است. اگر رشد ترافیک مرزی ادامه پیدا کند، ظرفیت کنترل و بازرسی باید متناسب با تعداد کامیونها توسعه یابد تا افزایش تردد به افزایش زمان توقف منجر نشود.
افزایش تردد چه اثری بر حمل بار میان ایران و ترکیه دارد؟
برای شرکتهای فعال در باربری به ترکیه، زمان عبور از مرز یکی از متغیرهای مهم در برنامهریزی حمل است. کرایه حمل تنها بخشی از هزینه نهایی محسوب میشود و مدت توقف کامیون، هزینه سوخت، استهلاک، دستمزد راننده و زمان تحویل کالا نیز در ارزیابی یک مسیر اهمیت دارد.
از این منظر، افزایش تعداد کامیونهای عبوری از رازی زمانی میتواند برای تجارت زمینی اهمیت بیشتری پیدا کند که همزمان با آن، زمان انتظار در پایانه نیز کنترل شود. افزایش حجم تردد بدون توسعه ظرفیت عملیاتی ممکن است در نهایت به تشکیل صف و کاهش مزیت مسیر منجر شود.
استانبول؛ یکی از مقصدهای مهم شبکه حملونقل ترکیه
ترکیه برای صاحبان کالا تنها یک مقصد نهایی نیست و شبکه جادهای این کشور امکان انتقال محمولهها از مرزهای شرقی به مراکز اقتصادی و صنعتی مختلف را فراهم میکند. استانبول در این میان یکی از مهمترین مراکز تجاری ترکیه است و بخش قابل توجهی از فعالیتهای بازرگانی، تولیدی و توزیعی کشور در منطقه آن متمرکز شده است.
به همین دلیل، برای محمولههایی که مقصد نهایی آنها استانبول است، زمان عبور از مرز باید در کنار زمان حمل داخل خاک ترکیه محاسبه شود. در برنامهریزی ارسال بار به استانبول، تأخیر در یک پایانه مرزی میتواند بخشی از زمان پیشبینیشده برای تحویل کالا را از بین ببرد؛ بهخصوص در محمولههایی که زمان تحویل مشخص دارند.
آنکارا و اهمیت زمانبندی در حمل زمینی
آنکارا نیز بهعنوان پایتخت ترکیه و یکی از مراکز مهم اداری و اقتصادی این کشور، مقصد دیگری برای محمولههای ورودی از مسیرهای زمینی است. فاصله مقصد از مرز و وضعیت جادههای داخلی ترکیه باعث میشود برنامهریزی حمل فقط بر اساس زمان رسیدن کامیون به خاک ترکیه انجام نشود.
در مسیر ارسال بار به آنکارا، زمان انجام تشریفات در مرز، پذیرش کامیون، ادامه مسیر داخل ترکیه و زمان تخلیه در مقصد، همگی بخشی از زمان واقعی تحویل هستند. بنابراین هرچه فرآیند مرزی قابل پیشبینیتر باشد، شرکتهای حملونقل و صاحبان کالا نیز میتوانند زمان تحویل دقیقتری به مشتری اعلام کنند.
آیا افزایش تردد رازی به معنای حل شدن مشکلات مرزی است؟
افزایش ۱۳۵.۶ درصدی تعداد کامیونهای خروجی از رازی در مقایسه با پنجماهه نخست سال گذشته، نشانه افزایش استفاده از این پایانه است؛ اما این عدد به تنهایی برای نتیجهگیری درباره کیفیت یا سرعت عملکرد مرز کافی نیست.
برای ارزیابی دقیقتر باید شاخصهایی مانند میانگین زمان توقف کامیون، ظرفیت پذیرش روزانه، تعداد کامیونهای ورودی و خروجی، زمان انجام تشریفات گمرکی و میزان توقف در طرف مقابل مرز نیز منتشر و مقایسه شوند.
به عبارت دیگر، ممکن است تعداد کامیونهای عبوری افزایش پیدا کند اما اگر زمان توقف هر کامیون نیز بیشتر شود، رشد حجم تردد الزاماً به معنای روانتر شدن مسیر نیست. برعکس، اگر افزایش تردد همراه با کاهش زمان انتظار باشد، میتوان آن را نشانه بهبود بهرهوری پایانه دانست.
رازی در رقابت میان مسیرهای زمینی ایران و ترکیه
سه گذرگاه بازرگان، سرو و رازی نقش مهمی در ارتباط زمینی ایران و ترکیه دارند. سازمان راهداری نیز با توجه به حجم تردد، این سه مرز را از مسیرهای مهم تجارت مستقیم دو کشور معرفی کرده است.
در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت یک مرز میتواند انعطافپذیری شبکه حملونقل را بیشتر کند. صاحبان کالا و شرکتهای حملونقل میتوانند با توجه به مقصد، نوع محموله، وضعیت صف، ظرفیت پذیرش و شرایط طرف مقابل، مسیر مناسبتری را انتخاب کنند.
با این حال، انتقال بار از یک مرز به مرز دیگر همیشه ساده نیست. فاصله مبدأ تا پایانه، زیرساخت جادهای، ظرفیت گمرکی، مقررات دو کشور و امکانات کنترلی هر مرز متفاوت است. بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس افزایش تعداد کامیونهای رازی نتیجه گرفت که این مرز جایگزین سایر گذرگاههای ایران و ترکیه شده است.
چالش بعدی؛ آیا زیرساخت رازی همپای تردد رشد میکند؟
افزایش تعداد کامیونهای خروجی از ۳۴۵۱ دستگاه به ۸۱۳۲ دستگاه در پنج ماه، فشار بیشتری بر زیرساختهای پایانه ایجاد میکند. اجرای پروژه ایکسری کامیونی، توسعه امکانات توقف و بهبود مسیر دسترسی از جمله اقداماتی است که میتواند برای پاسخ به این رشد اهمیت داشته باشد.
نکته مهم این است که زیرساخت مرزی باید متناسب با حجم واقعی تردد توسعه پیدا کند. افزایش تعداد کامیونها بدون افزایش ظرفیت بازرسی، پارکینگ، مسیرهای دسترسی و فرآیندهای اداری میتواند در آینده باعث ایجاد همان مشکلی شود که بسیاری از مرزهای پرتردد با آن مواجه هستند: افزایش صف و طولانی شدن زمان توقف.
مرز رازی در سال ۱۴۰۵؛ افزایش تردد و یک آزمون زیرساختی
آمار پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ تصویری متفاوت از وضعیت مرز رازی نسبت به سال گذشته ارائه میدهد. خروج ۸۱۳۲ کامیون ترانزیتی در برابر ۳۴۵۱ دستگاه در مدت مشابه سال قبل، افزایش بیش از دو برابری را نشان میدهد. همزمان، تردد مسافران و خودروهای سواری نیز افزایش داشته و پروژههای زیرساختی جدیدی در پایانه در حال اجراست.
اکنون مسئله اصلی برای رازی تنها افزایش تعداد کامیونها نیست؛ بلکه حفظ این روند بدون افزایش زمان توقف اهمیت دارد. تکمیل ایکسری کامیونی، توسعه زیرساختهای پایانه و مدیریت دقیق صف میتواند تعیین کند که رشد تردد به افزایش ظرفیت واقعی تجارت زمینی منجر شود یا در صورت ناکافی بودن زیرساختها، به ایجاد گلوگاه جدید در مسیر ایران و ترکیه بینجامد.
به همین دلیل، آمار ۸۱۳۲ کامیون را میتوان بیش از آنکه صرفاً یک عدد در گزارشهای مرزی دانست، نشانهای از افزایش نقش رازی در شبکه حملونقل زمینی ایران و ترکیه در سال ۱۴۰۵ تلقی کرد؛ نقشی که ادامه آن به ظرفیت زیرساختی و هماهنگی عملیاتی دو سوی مرز وابسته خواهد بود.
پرکاربردترین سایز تیرآهن کدام است؟
قیر 60-70؛ ستون فقرات پروژههای راهسازی و عمرانی
تفاوت مایع ظرفشویی با ژل ماشین ظرفشویی در چیست و کدام برای آشپزخانه شما مناسبتر است؟
حمل دریایی چیست و چگونه انجام میشود ؟
ریحانه قیاسی، یکی از خبرنگاران پرتلاش و بااستعداد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تحلیلی، به پوشش رویدادهای مهم میپردازد. او با تخصص در حوزههای فرهنگی و اجتماعی، و…همواره سعی دارد تا با گزارشهای عمیق و مصاحبههای تأثیرگذار، صدای اقشار مختلف جامعه باشد.
دقت، پشتکار و علاقه فراوان ریحانه به کارش، او را به یکی از اعضای کلیدی تیم تحریریه تبدیل کرده است. او با قلمی روان و حرفهای، به بررسی مسائل روز میپردازد و مقالاتش همواره مورد توجه خوانندگان قرار میگیرد.