پژوهشگران دانشگاه تهران در یک کاوش باستانشناسی تازه، موفق به شناسایی تصویری شدند که بر اساس مستندات تاریخی و باستانشناختی، چهره یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی را نشان میدهد. این کشف مهم که نتیجه هشت فصل کاوش در آتشکده «بازه هور» در شمال شرق ایران است، در مجله معتبر East and West مؤسسه IsMEO ایتالیا منتشر شده است.
پانل گچبری با تصویر چهار شخصیت؛ شاه نشسته در سمت راست
میثم لباف خانیکی، عضو هیئت علمی گروه باستانشناسی دانشگاه تهران و سرپرست این کاوش، درباره اهمیت این کشف گفت: در کاوشهای اخیر آتشکده «بازه هور» در شمال شرق ایران، پانلی گچبری متعلق به اواخر دوره ساسانی کشف شد که تنها بخش پایینی آن باقی مانده است. این پانل که در اتاق ورودی آتشکده نصب بوده، تصویر چهار شخصیت را نشان میدهد: یک فرد نشسته در سمت راست و سه فرد ایستاده در مقابل او. ویژگیهای کفش، شلوار و تزئینات فرد نشسته، که با نشانههای پادشاهی ساسانی مطابقت دارد، او را از دیگران متمایز میکند.
بر اساس شواهد باستانشناسی (کشف قطعاتی از گچبری تاج پادشاه ساسانی، ناتمام ماندن گچبری، پنهان شدن پانل در پشت دیوار خشتی) و منابع تاریخی (گزارش فتوحالبلدان از آخرین روزهای یزدگرد سوم در خراسان)، این پژوهش احتمال میدهد که شخصیت نشسته بر تخت، یزدگرد سوم، واپسین شاهنشاه ساسانی باشد که به این آتشکده پناه آورده و روزهای پایانی عمر را در آن گذرانده است.
آتشکده بازه هور؛ پناهگاه آخرین پادشاه ساسانی در مسیر راه باستانی خراسان
آتشکده بازه هور در ۷۰ کیلومتری جنوب مشهد و در مسیر یکی از مهمترین راههای باستانی ایران قرار دارد که خراسان را به سیستان و کرمان و بخشهای مرکزی فلات ایران مرتبط میساخته است. کاوشهای باستانشناسی دانشگاه تهران که از سال ۱۳۹۲ به مدت ۸ فصل و به سرپرستی دکتر میثم لباف خانیکی در این محوطه باستانی دنبال شد، منجر به کشف آتشکده بزرگی از دوره ساسانی گردید که سراسر فضای داخلی آن مزین به گچبریهای نفیس و نقاشیهای دیواری بوده است.
نتایج مطالعات باستانشناسی در آتشکده بازه هور نشان داد که این مجموعه معماری در اواخر دوره اشکانی تأسیس شده و تا قرون ابتدایی دوران اسلامی به حیات خود ادامه داده است. مضمون تعداد قابل توجهی از دیوارنوشتههای فارسی میانه یافت شده از فضاهای داخلی این بنا، ناظر بر اهمیت تاریخی این آتشکده و مراجعه افراد متعدد به آن است. به نظر میرسد وقوع زلزلهای سهمگین در اواخر قرن سوم – اوایل قرن چهارم هجری منجر به ویرانی و ترک این آتشکده مهم شده است.
انتشار مقاله در معتبرترین مجله مطالعات شرق و باستانشناسی آسیا
نتایج این کاوش با عنوان “The last image of the last king: A Sasanian scene from the Bāzeh Hūr Fire Temple” در شصت و پنجمین شماره نشریه “East and West” منتشر شده است. این مجله معتبر در حوزه مطالعات شرق و باستانشناسی آسیا در سال ۱۹۵۰ توسط «جوزپه توچی» بنیانگذاری شد و پس از احیا در سال ۲۰۲۰ با ساختاری علمی و داوری همتا، بهویژه در مستندسازی کاوشهای مهم ایران، افغانستان و آسیای مرکزی نقش کلیدی دارد. انتشار این کشف مهم توسط محققان دانشگاه تهران در چنین مجله معتبری، نشاندهنده جایگاه علمی باستانشناسی ایران در عرصه بینالمللی است.
ریحانه قیاسی، یکی از خبرنگاران پرتلاش و بااستعداد مجله خبری است که با نگاهی دقیق و تحلیلی، به پوشش رویدادهای مهم میپردازد. او با تخصص در حوزههای فرهنگی و اجتماعی، و…همواره سعی دارد تا با گزارشهای عمیق و مصاحبههای تأثیرگذار، صدای اقشار مختلف جامعه باشد.
دقت، پشتکار و علاقه فراوان ریحانه به کارش، او را به یکی از اعضای کلیدی تیم تحریریه تبدیل کرده است. او با قلمی روان و حرفهای، به بررسی مسائل روز میپردازد و مقالاتش همواره مورد توجه خوانندگان قرار میگیرد.